A CASA

Fiscaal en juridisch advies

SPANJE SCHRIJF JE NIET MET NL

 (versie geschikt voor printer)  

Het huis is er. Maar vroeg of laat krijgt u onherroepelijk te maken met de Spaanse bureaucratie. In Nederland kent u het systeem, maarja: Spanje schrijf je nu eenmaal niet met NL. Dit artikel probeert de zaken in het juiste perspectief te plaatsen en u te voorzien van een aantal praktische tips waardoor u het beste kunt omgaan met het verschijnsel Spaanse bureaucratie.

 

Wie een woning in Spanje heeft, zal er aan moeten geloven: op een zeker moment krijgt u te maken met de Spaanse bureaucratie. Niet dat de Nederlandse bureaucratie perfect is, maar het verschil zit ‘m hierin dat wij begrijpen hoe het werkt, we zijn ermee opgegroeid, we spreken dezelfde taal en dreigt er iets fout te gaan, dan weten hoe we ertegenin moeten gaan. Maar in Spanje voel je je al snel gefrustreerd. Ten eerste is daar het taalprobleem en, al zijn we geneigd om te denken dat dat de enige oorzaak is, we komen er al snel achter dat er meer bij komt kijken. U begint in te zien dat de vele dingen die er om u heen gebeuren in feite onlogisch zijn en uw frustratie wordt alleen maar groter.

 

Natuurlijk, we hebben in werkelijkheid nooit te maken met de beleidsmakers van bureaucratische regelgeving. Wel staat u oog in oog met een persoon die betaald krijgt voor zijn werk en gewend is om instructies van hogerhand uit te voeren. Het heeft dan ook geen enkele zin om te vragen: "Zou het niet makkelijker zijn om....?" of "Kunt u mij misschien uitleggen waarom ik moet.....?" of "Kunt u niet gewoon de telefoon oppakken om dat zelf even na te gaan?" etc. etc.

 

Klantvriendelijkheid staat niet erg hoog in het vaandel van de Spanjaarden. De Nederlandse gewoonte van "en nog een prettige dag" heeft de Spaanse bureaucratie nog lang niet bereikt. En het niet willen toegeven van fouten zit diepgeworteld in de Spaanse bureaucratie. Denkt u niet dat het hier om een complot tegen de buitenlanders gaat: ook de Spanjaard is het slachtoffer van deze situatie.

 

Nederland kent een historie van langdurige en gevestigde democratie. Dit is niet het geval in Spanje. Voordat dictator Franco in 1939 aan de macht kwam, hadden al diverse machtswisselingen plaatsgevonden en iedere regering had haar "eigen" ambtenaren die zij naar de hand kon zetten. Het resultaat was een corrupte regering met ambtenaren die zich ten doel gesteld hadden zich onmisbaar te maken door het leven van anderen in vele opzichten te bemoeilijken.

 

Toen Franco aan de macht kwam, erfde hij een inefficiënt en corrupt ambtenarenapparaat. Het was een systeem waarin de linkerhand niet wist wat de rechterhand deed. Tijdens de eerste jaren van Franco’s regime was armoede wijdverbreid en de lonen waren laag, een voedingsbodem voor corruptie. Franco had geen enkele centrale controle over de lokale overheden.

 

Veel mensen denken dat het regime van Franco onderdrukkend was en het is ook juist dat er geen oppositie getolereerd werd, er was censuur en het morele en sociale gedrag van de Spanjaarden werd streng gecontroleerd. Maar het systeem was zwak in het laten gehoorzamen van mensen als het aankwam op minder belangrijke regels en voorschriften. De Spanjaarden waren bang voor Franco’s regime, maar verwachtten niet dat zijn medewerkers zich met hun dagelijks leven konden bemoeien, waar een algemeen gevoel van anarchie heerste. Auto’s stonden driedubbel geparkeerd, men gooide afval op straat, de kleinste ruzies werden uitgevochten voor het lokaal gerecht, maar de rechterlijke macht was een chaos en was voor een groot deel afhankelijk van de familie waar men toe behoorde. Loyaliteit naar de eigen familie was veel sterker dan loyaliteit ten opzichte van het algemeen belang en deze mentaliteit heerst nog voor een groot deel in het Spanje van vandaag. Aan diegenen die zich bezighouden met illegale praktijken of corruptie, wordt een boete opgelegd en de gewoonte om opzettelijk de regels te overtreden en de boete voor lief te nemen is nog steeds springlevend in het moderne Spanje.

 

********

 

De andere kant van verhaal is dat de Spaanse staat traditioneel inefficiënt is in het innen van belastingen. Belastingen werden altijd al beschouwd als een verschijnsel dat, als het kan, vermeden moet worden. Zelfs het Spaanse woord voor belastingen (impuestos) ofwel oplegging, en het woord belastingbetaler (contribuyente) ofwel "hij die bijdraagt", geven aan dat het hier om iets vrijblijvends zou gaan. De Nederlandse mentaliteit heeft ons geleerd dat wij aan onze belastingverplichtingen moeten voldoen en moeten bijdragen aan het algemeen belang door ons deel aan belasting te betalen.

 

De Spaanse mentaliteit is veel dubbelzinniger: de staat wordt per definitie gewantrouwd en op afstand gehouden en daardoor is het volkomen geaccepteerd om manieren te vinden om belasting te ontduiken.

 

Iets anders dat ingebakken zit in de Spaanse bureaucratie is het hebben van een "kruiwagen", meestal werkzaam in overheidsdienst, op een kantoor of een bank. Deze persoon zorgt ervoor dat uw aanvraag bovenop de stapel komt te liggen of dat kleine onregelmatigheden over het hoofd worden gezien. Dit fenomeen is tot op de dag van vandaag wijd en zijd bekend onder de Spanjaarden, maar werkt niet voor de buitenlanders omdat zij niet beschikken over dit soort belangrijke contacten. Het hebben van de juiste contacten is in Spanje nog steeds heel belangrijk. Een van de kenmerken van een goede gestor is dat hij beschikt over de juiste lokale contacten.

 

Hoewel er veel veranderd is sinds het Franco-tijdperk, is dit nog steeds een gebruikelijke gang van zaken in het moderne Spanje.Toen de socialisten in de jaren ’80 aan de macht kwamen, voerden zij belangrijke hervormingen door en de meest absurde aspecten van de bureaucratie werden afgeschaft. Het systeem werd gestroomlijnd, de lonen en werkweek veranderden en het publiek kreeg meer informatie van de overheid. Maar de bureaucraten bleven achter hetzelfde bureau zitten en mensen kunnen slecht tegen veranderingen. Het is een feit dat het aantal ambtenaren sinds de democratie is toegenomen in plaats van afgenomen. Vele Spanjaarden zijn nog steeds de mening toegedaan dat de Spaanse ambtenaar er niet voor is om het publiek te informeren en te dienen, maar om het leven van de burger zo moeilijk mogelijk te maken.

 

Velen van u die dit artikel hebben gelezen, zullen inmiddels in Spanje wonen of van plan zijn te verhuizen naar gebieden met een hoge concentratie van niet-Spaanse ingezetenen. In deze gebieden staat het bureaucratische systeem onder ongekende druk. Er zullen onvoldoende middelen zijn om de toevloed van buitenlanders aan te kunnen en vele Spaanse ambtenaren zijn onvoldoende opgeleid om om te gaan met uitzonderlijke omstandigheden. Veelal hebben de Spaanse huizenbouwers niet aan hun verplichtingen voldaan en dat maakt het proces voor nieuwe residenten dubbel zo moeilijk. Een typisch voorbeeld hiervan is als een resident zich wil gaan inschrijven bij het gemeentehuis om te kunnen profiteren van de plaatselijke voordelen, zoals het opgeven van kinderen op de plaatselijke school. Het komt regelmatig voor dat inschrijving op school niet mogelijk is omdat de woning niet gebouwd is met de vereiste vergunningen en dus niet erkend wordt door de gemeente. Dit leidt tot een bureaucratische impasse, waarin u geconfronteerd wordt met ambtenaren die geen enkele moeite nemen om u te helpen de problemen op te lossen. Om dit soort problemen te voorkomen, is het van belang dat u zich goed voorbereidt, u laat voorlichten door deskundigen en dat u de inhoud kent van alle documenten die u ondertekent.

 

In sommige gebieden neemt het aantal buitenlanders dusdanig toe dat het ambtenarenapparaat daar eenvoudigweg niet op berekend is. Er zijn vele voorbeelden te noemen in scholen, bij doktersdiensten, politiebureaus en andere overheidsinstanties. Regelgeving zou daar aan aangepast moeten worden. Men kan alleen maar hopen dat de problemen uiteindelijk zullen worden opgelost. Maar intussen moeten wij met veel geduld met de Spaanse bureaucratie proberen om te gaan. Het zou zonde zijn als wij onze mening over Spanje zouden laten beïnvloeden door moeilijkheden met de Spaanse bureaucraten.

 

(versie geschikt voor printer))